فرهنگ اصطلاحات درایه
این فرهنگ، ۵۰ اصطلاح پایه رجال و درایه را به زبان آموزشی، مستند و کاربردی ارائه میکند. هدف آن حفظ اصطلاحات نیست؛ هدف آن است که طلبه بداند هر اصطلاح در کدام مرحله تحلیل سند یا حدیث به کار میآید.
روش استفاده از این فرهنگ
هر اصطلاح در این بخش دارای تعریف کوتاه، توضیح فنی، کاربرد در تحلیل سند، خطای رایج، تمرین و منابع پیشنهادی است. این ساختار باعث میشود اصطلاحات درایه از حالت حفظی خارج شده و به ابزار تحلیل علمی تبدیل شوند.
حدیث
حدیث، گزارشی است که سخن، فعل یا تقریر معصوم علیهالسلام را نقل میکند.
سند
سند، زنجیره راویانی است که حدیث از طریق آنان نقل شده است.
متن
متن، محتوای گزارششده در حدیث است.
راوی
راوی کسی است که حدیث یا گزارشی را نقل میکند.
محدث
محدث کسی است که به نقل، حفظ، گردآوری یا آموزش حدیث میپردازد.
اسناد
اسناد، ذکر کردن سند و نسبت دادن روایت به ناقلان آن است.
روایت
روایت، نقل یک گزارش از طریق راوی یا راویان است.
خبر واحد
خبر واحد گزارشی است که به حد تواتر نرسیده باشد.
خبر متواتر
خبر متواتر گزارشی است که راویان آن به اندازهای باشند که عادتاً تبانی آنان بر کذب ممکن نباشد.
حدیث صحیح
حدیث صحیح، بر اساس اصطلاح مشهور متأخران، روایتی است که سند آن متصل و راویان آن دارای شرایط اعتبار باشند.
حدیث حسن
حدیث حسن معمولاً روایتی است که در سند آن راوی امامی ممدوح وجود دارد، اما توثیق صریح او محل بحث است.
حدیث موثق
حدیث موثق روایتی است که در سند آن راوی غیر امامی اما موثق وجود داشته باشد.
حدیث ضعیف
حدیث ضعیف روایتی است که از جهت سند یا شرایط اعتبار، فاقد معیارهای لازم باشد.
حدیث مرسل
حدیث مرسل روایتی است که در سند آن یک یا چند واسطه حذف شده باشد.
حدیث مرفوع
مرفوع در برخی کاربردها به روایتی گفته میشود که با حذف واسطهها به معصوم علیهالسلام نسبت داده شده باشد.
حدیث مقطوع
مقطوع در برخی اصطلاحات به گزارشی گفته میشود که به تابعی یا غیر معصوم منتهی شود، نه به معصوم علیهالسلام.
حدیث مضمر
حدیث مضمر روایتی است که در آن نام معصوم علیهالسلام تصریح نشده و با ضمیر اشاره شده است.
حدیث معنعن
حدیث معنعن روایتی است که در سند آن نقل با تعبیر «عن» آمده باشد.
حدیث مسلسل
حدیث مسلسل روایتی است که در نقل آن ویژگی مشترکی در راویان یا شیوه نقل تکرار شده باشد.
حدیث مشهور
حدیث مشهور روایتی است که شهرت نقل یا شهرت عملی درباره آن مطرح باشد.
حدیث شاذ
شاذ به روایتی گفته میشود که با نقل معتبرتر یا مشهورتر مخالفت داشته باشد، بر اساس برخی کاربردها.
حدیث منکر
منکر به روایتی گفته میشود که از جهت نقل یا محتوا با معیارهای معتبر ناسازگاری جدی داشته باشد، بر اساس برخی کاربردها.
حدیث معلل
حدیث معلل روایتی است که دارای علت پنهان اثرگذار در اعتبار باشد.
حدیث مضطرب
مضطرب روایتی است که نقلهای آن دچار اختلاف ناسازگار و غیرقابل جمع باشد.
اتصال سند
اتصال سند یعنی امکان پیوستگی نقل میان حلقههای سند وجود داشته باشد.
انقطاع سند
انقطاع سند یعنی پیوستگی میان برخی حلقههای سند برقرار نباشد.
ارسال
ارسال حذف واسطه در سند است.
رفع
رفع در برخی اسناد به نسبت دادن روایت به معصوم علیهالسلام با حذف یا ابهام در واسطهها اشاره دارد.
اضمار
اضمار یعنی اشاره به معصوم علیهالسلام با ضمیر، بدون تصریح به نام ایشان.
تدلیس
تدلیس نوعی نقل است که در آن واسطه یا وضعیت نقل بهگونهای پوشیده میماند.
وثاقت
وثاقت یعنی قابل اعتماد بودن راوی در نقل حدیث.
عدالت
عدالت، وصفی اخلاقی و دینی است که در برخی مبانی برای اعتبار راوی مطرح میشود.
ضبط
ضبط یعنی دقت راوی در حفظ، فهم و نقل درست روایت.
توثیق
توثیق، گزارش یا حکم به قابل اعتماد بودن راوی است.
تضعیف
تضعیف، گزارش یا حکم به ضعف راوی از جهت اعتبار نقل است.
مجهول
مجهول به راویای گفته میشود که وضعیت او از جهت اعتبار روشن نیست.
مهمل
مهمل به راویای گفته میشود که نام او در منابع آمده اما درباره وثاقت یا ضعف او بیان روشنی وجود ندارد.
مشترک
مشترک نامی است که بر چند راوی قابل تطبیق باشد.
اصحاب اجماع
اصحاب اجماع گروهی از راویان برجستهاند که درباره جایگاه آنان در رجال امامیه گزارشهای خاصی نقل شده است.
مشایخ ثقات
مشایخ ثقات عنوانی است درباره برخی مشایخ نقل که وثاقت یا اعتماد به نقل آنان مورد بحث رجالی قرار گرفته است.
طبقه راوی
طبقه راوی، جایگاه زمانی و نسلی او در شبکه نقل حدیث است.
استاد راوی
استاد راوی کسی است که راوی از او نقل حدیث کرده است.
شاگرد راوی
شاگرد راوی کسی است که از او نقل حدیث کرده است.
قرینه
قرینه نشانهای است که در فهم یا اعتبار روایت اثر میگذارد.
جابر ضعف
جابر ضعف عاملی است که بنا بر برخی مبانی میتواند ضعف سند را تا حدی جبران کند.
تعارض اقوال رجالی
تعارض اقوال رجالی زمانی است که درباره یک راوی گزارشهای ناسازگار وجود داشته باشد.
ترجیح رجالی
ترجیح رجالی یعنی برگزیدن یک تحلیل یا قول درباره راوی بر اساس معیارهای علمی.
کتب اربعه
کتب اربعه چهار منبع حدیثی اصلی امامیهاند: کافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب الأحکام و الاستبصار.
منابع رجالی
منابع رجالی کتابهایی هستند که درباره راویان، مصنفان، طبقات و وضعیت آنان گزارش میدهند.
اعتبار سند
اعتبار سند یعنی سند بر اساس مبنای مشخص، از جهت راویان و اتصال قابل اعتماد باشد.